Artykuł sponsorowany

Rozliczenie po unieważnieniu kredytu frankowego — dlaczego saldo i potrącenie zmieniają wynik sporu

Rozliczenie po unieważnieniu kredytu frankowego — dlaczego saldo i potrącenie zmieniają wynik sporu

Wydanie przez sąd wyroku na korzyść kredytobiorcy nie zawsze oznacza natychmiastowe zakończenie sporu z bankiem. Stwierdzenie nieważności umowy otwiera kolejny, nierzadko skomplikowany etap postępowania. Strony muszą przeprowadzić ostateczne rozliczenie wzajemnych świadczeń, co wymaga wyboru odpowiedniej strategii prawnej oraz zrozumienia aktualnego orzecznictwa. Prawidłowe zamknięcie kwestii finansowych warunkuje definitywne uwolnienie się od obciążeń wynikających z wadliwego zobowiązania.

Charakter prawny nieważności umowy a teorie rozliczeń

Stwierdzenie nieważności umowy ze skutkiem od samego początku (ex tunc) oznacza, że stosunek prawny traktuje się tak, jakby nigdy nie powstał. Wszelkie świadczenia spełnione na podstawie takiego dokumentu stają się nienależne. Potoczne stosowanie pojęcia unieważnienia często sugeruje zmianę istniejącej umowy wyłącznie na przyszłość (ex nunc), co w sprawach frankowych wprowadza w błąd. Sądy powszechne orzekają o bezwzględnej nieważności kontraktu z powodu obecności niedozwolonych klauzul przeliczeniowych, co wymusza powrót do stanu sprzed jego zawarcia.

Zgodnie z teorią dwóch kondykcji, każdej ze stron sporu przysługuje odrębne, niezależne roszczenie o zwrot nienależnego świadczenia. Kredytobiorca dochodzi zwrotu wszystkich wpłaconych rat, prowizji i opłat manipulacyjnych, podczas gdy bank odrębnie żąda zwrotu kwoty udostępnionego kapitału. Sąd Najwyższy w uchwałach z 2021 i 2024 roku oraz w wyroku z 5 września 2025 roku potwierdził ten mechanizm jako właściwy dla rozliczeń spraw frankowych. Rozwiązanie to wyklucza automatyczne kompensowanie roszczeń przez sąd z urzędu.

Alternatywne podejście stanowi teoria salda, która sprowadza proces rozliczenia do matematycznego wyliczenia różnicy między świadczeniami stron i zasądzenia wyłącznie powstałej nadwyżki. Po wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 10 września 2026 r. (C-510/25) sądy krajowe mogą wybrać między teorią salda a teorią dwóch kondykcji, o ile zastosowane rozwiązanie gwarantuje pełną ochronę praw konsumenta. Polskie orzecznictwo w przeważającej mierze nadal preferuje dwa odrębne roszczenia, co ułatwia precyzyjne naliczanie odsetek ustawowych za opóźnienie.

Potrącenie i ustawa frankowa z 2026 r. w procesie rozliczeń

Złożenie formalnego oświadczenia o potrąceniu wzajemnych wierzytelności to praktyczne narzędzie ułatwiające finał sporu. Mechanizm ten pozwala na bezgotówkową kompensację roszczeń, co zwalnia obie strony z konieczności fizycznego przelewania pełnych kwot na konta przeciwnika procesowego. W efekcie instytucja finansowa zwraca kredytobiorcy jedynie nadpłatę przewyższającą pierwotnie wypłacony kapitał. Dalszy tok sprawy po wyroku, w tym analizę optymalnej strategii kompensacyjnej, ustala zazwyczaj prawnik od kredytów frankowych, uwzględniając aktualne stanowisko instytucji finansowej.

Uchwalona ustawa o szczególnych rozwiązaniach w zakresie rozpoznawania spraw frankowych, obowiązująca od 7 sierpnia 2026 r., wprowadziła automatyczne wstrzymanie obowiązku spłaty rat z chwilą doręczenia pozwu bankowi. Nowe przepisy pozwalają na uregulowanie wszystkich finansowych aspektów w jednym postępowaniu, pod warunkiem wniesienia powództwa wzajemnego przez bank do czasu zakończenia pierwszej instancji. Zmiany te znacząco porządkują kolejność rozliczeń i ograniczają ryzyko prowadzenia równoległych procesów o zwrot kapitału.

Dodatkowe wytyczne dla sądów przyniosło wcześniejsze orzecznictwo unijne. Wyrok TSUE z 19 czerwca 2025 r. (C-396/24) wzmocnił pozycję konsumentów w relacjach z sektorem bankowym, kładąc nacisk na szeroką ochronę przy ostatecznych rozrachunkach i eliminując próby obciążania kredytobiorców nienależnymi kosztami korzystania z kapitału.

Ostateczny wynik finansowy całego postępowania zależy od precyzyjnego ustalenia wysokości kapitału faktycznie udostępnionego przez bank oraz zsumowania wszystkich wpłat uiszczonych przez konsumenta. Istotne znaczenie ma również przedział czasowy naliczania odsetek. Właściwe zastosowanie oświadczenia o potrąceniu przyspiesza odzyskanie nadpłaty i definitywnie zamyka relację gospodarczą. Prowadzeniem tego rodzaju procedur rozliczeniowych zajmuje się kancelaria Prawo Filipa Filip Wołoszczak, opierając bilans na dokumentacji bankowej oraz historycznych tabelach wpłat.